Participatie: deelnemen of doordraaien?

‘Het kost zeker een paar jaar voordat je belangrijke vaardigheden opnieuw hebt 
aangeleerd als je ernstig slechtziend bent geworden. Begin nog maar eens aan participatie als je 80 bent. Ik heb er mijn handen vol aan.’

Ik zit er middenin. Participatie. Als maatschappelijk werker maak ik de herstructurering van de zorg van dichtbij mee. Bezuinigingen en een nieuwe inrichting van het zorgstelsel brengen nadelen én voordelen. Zo worden mensen aangespoord tot zelfregie. Daar waar ze vroeger achterover konden leunen, worden ze nu gestimuleerd het heft in eigen handen te nemen. In mijn werk kom ik prachtige voorbeelden tegen.

Door: Caro Woudstra

Mensen die in de winter van hun leven zijn beland, gaan nadenken over hoe zij het laatste stukje van hun leven zo goed mogelijk door kunnen komen. Actief gaan zij op zoek naar mogelijkheden om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Ze wachten niet af tot er een consulent van de gemeente naar hen toekomt om te vragen wat ze voor aanpassingen nodig hebben. Integendeel, ze zorgen zelf voor de beugels in de douche. Ik ken zelfs mensen die hun geld besteden aan een privéchauffeur of een schoonmaker om de eenvoudige reden dat ze niet afhankelijk willen zijn van de regiotaxi of de poetshulp van de thuiszorg.

Op zich geen verkeerde ontwikkelingen natuurlijk. En toch, het blijven uitzonderingen. Wat doe je als je op hoge leeftijd door een ouderdomsziekte plotseling zo goed als blind bent geworden? Alleen staat, een klein netwerk hebt en moet rondkomen van een AOW-uitkering? Als je laagopgeleid bent, op jonge leeftijd bent gaan werken en je nooit verdiept hebt in wet- en regelgeving rondom de zorg? Laat staan de taal spreekt van de zorg. Als je behalve je oogaandoening nog tal van andere lichamelijke klachten hebt en regelmatig naar het ziekenhuis moet? Hoe doe je dat? Als maatschappelijk werker zie ik daar dagelijks veel meer voorbeelden van.

Het kost minstens een paar jaar voordat je alle vaardigheden die je in je leven hebt opgedaan weer opnieuw hebt aangeleerd als je ernstig slechtziend bent geworden. Begin er nog maar eens aan als je de tachtig bent gepasseerd. Ik heb er mijn handen vol aan. In de praktijk komt het er vaak op neer dat mensen niet alleen hun revalidatie, maar ook tal van andere zaken moeten regelen, waar veel papierwerk aan te pas komt. En dat lukt vaak niet direct als je slechtziend bent geworden. Terwijl je vroeger zonder na te denken gewoon de fiets kon pakken, ben je nu afhankelijk van het collectief vervoer. Weliswaar gesubsidieerd, maar toch een kostenpost. Mantelzorgers zijn een welkome en broodnodige aanvulling, maar op het moment dat ze een bijzonderheid worden (denk aan het mantelzorgcompliment), is het geen vanzelfsprekendheid meer. Niet iedereen heeft een groot en stabiel netwerk om zich heen. En dat wordt alleen maar minder naarmate mensen ouder worden.

Persoonlijk vraag ik mij wel eens af in hoeverre beleidsmakers hier rekening mee hebben gehouden bij het uitwerken van alle bezuinigingen. Helemaal als ik zie dat er steeds meer zorgfuncties en producten gaan verdwijnen. In hooguit een half jaar moet een revalidatietraject afgerond zijn. Ik moet wel met een hele goede motivatie komen om het traject een half jaar te kunnen verlengen. Terug naar de vorige eeuw, waar mensen soms jarenlang in behandeling werden gehouden, is natuurlijk ook geen optie.

Eigen regie is fijn en een goede zaak, maar in de praktijk komt er heel wat bij kijken. Er is voldoende geld voor goede zorg. Het is alleen hier en daar wat verkeerd verdeeld.

Caro Woudstra werkt als maatschappelijk werker met blinde en slechtziende mensen. Ze schrijft graag en veel. Haar columns verschijnen regelmatig in publieks- en vakmedia. Ze zal haar visie op de zorg en haar ervaringen regelmatig delen met de lezers van tvb ZORG. Caro Woudstra.