Bouw en Uitvoering

Toegepaste Gerontologie

Toegepaste Gerontologie

Nieuwe hbo-opleiding antwoord op ‘dubbele’ vergrijzing

Om een antwoord te kunnen bieden op de vergrijzing, de veranderende vragen van moderne senioren en de gewijzigde rol van de professional, start in september de nieuwe opleiding Toegepaste Gerontologie. tvb ZORG kreeg alvast een ‘gastles’ van Jan Jukema, projectleider en onderzoeker aan de Christelijke Hogeschool Windesheim in Zwolle, en Lesley van Bruggen, projectleider en associate lector bij Fontys.

Wanneer start de opleiding Toegepaste Gerontologie?
De opleiding is een nieuwe vierjarige HBO Bachelor opleiding. Windesheim en Fontys zijn de enige scholen die deze opleiding aanbieden. In Zwolle en Eindhoven gaat de vierjarige voltijdvariant in september van start. In Eindhoven begint dan ook de deeltijdvariant. Een jaar later, in september 2011, kan de deeltijdvariant ook in Zwolle gevolgd worden.

Vanwaar de behoefte aan deze nieuwe opleiding?
Het aantal ouderen boven de vijftig jaar neemt in Nederland sterk toe en bovendien worden mensen steeds ouder. Men spreekt hier van een ‘dubbele vergrijzing’. Inzicht in het perspectief van ouderen draagt bij aan een betere afstemming van de dienstverlening op vragen, behoeften en mogelijkheden van deze doelgroep en op de nodige aanpassingen in de samenleving waarin de bevolkingsopbouw ingrijpend verandert. In algemene zin kan worden gesteld dat de doelgroep mondiger, kapitaalkrachtiger en hoger opgeleid is dan voorheen. Dit resulteert in nieuwe vragen en behoeften. De ‘lijdzame oudere’ wordt een consument met invloed1. De traditionele gezagsverhoudingen verdwijnen, wat ook ondersteund wordt door het overheidsbeleid. Op dit moment stimuleert de politiek in grote mate de eigen verantwoordelijkheid van de burgers, die eigen keuzes moeten maken betreffende welzijn2. De zelfredzaamheid en mogelijkheden om deel te nemen aan de samenleving van ouderen nemen toe. Dit zijn belangrijke onderwerpen voor de professional om op in te spelen.

De overheid speelt dus een actieve rol in de emancipatie van de ouderen. Op dit moment wonen er rond de 3,5 miljoen mensen van 55 jaar en ouder in Nederland. Over 25 jaar zullen dat er ongeveer zes miljoen zijn. De vergrijzing heeft ingrijpende gevolgen voor de samenleving. Daarom heeft de regering haar visie in de nota Ouderenbeleid (2005) tot aan 2030 op papier gezet. De vraag naar professionele dienstverlening voor ouderen verandert door bovenstaande ontwikkelingen zowel kwalitatief als kwantitatief. In het ouderenbeleid wordt internationaal, nationaal én regionaal steeds meer rekening gehouden met de individuele wensen en behoeften van de oudere mens op het terrein van arbeid, welzijn, maatschappelijke participatie, vrijetijdsbesteding, wonen, woonomgeving en zorg3. Ook kwaliteitsdenken en duurzaamheid spelen in alle gebieden een rol.

Hoe komt het proces van het ontstaan van een nieuwe opleiding tot stand?
In het voorjaar van 2008 is een arbeidsmarktonderzoek uitgevoerd om de behoefte aan de nieuwe beroepsbeoefenaar in het beroepenveld te peilen. Ook zijn er in de periode november 2007 tot mei 2008 diverse interviews en gesprekken gehouden met werkvelddeskundigen. In het Beroeps- en Competentieprofiel is Toegepaste Gerontologie gepositioneerd ten opzichte van vergelijkbare opleidingen op academisch, HBO- en MBO-niveau. Op dit moment bestaan er landelijk de academische opleidingen ‘Geriatrie’ en ‘Sociale Gerontologie’. De Vrije Universiteit in Amsterdam heeft een internationale Master op het gebied van Gerontologie. In het HBO bestaat geen integrale opleiding op het gebied van ouderen. Wel zijn er opleidingen die een deelaspect belichten zoals HBO-Verpleegkunde en de Sociaal Pedagogische Hulpverlening. Vervolgens is de opleiding voorgelegd aan het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij heeft de opleiding beoordeeld op haar doelmatigheid. Is er vanuit de samenleving behoefte aan deze opleiding en voegt deze opleiding iets toe aan het bestaande aanbod binnen het HBO? De beoordeling daarvan was positief. Daarna is de opleiding beoordeeld door de Nederlands-Vlaamse accreditatieorganisatie (NVAO) op de kwaliteit van het onderwijsprogramma (het HBO-niveau, samenhang, studeerbaarheid, consistentie). Ook hier was het oordeel positief. Met name over het integrale karakter van de opleiding was men zeer tevreden.

Wie zijn de betrokkenen?
Het onderwijs wordt momenteel verder ontwikkeld door een team van HBO-docenten en experts uit het werkveld. Het onderwijsmateriaal wordt besproken met een onderwijs(advies)raad.

Wie zijn de beoogde studenten?
De voltijdopleiding Toegepaste Gerontologie is geschikt voor Havisten en VWO-ers. Voor de deeltijdopleiding komen MBO- en HBO-afgestudeerden, werkzaam in de praktijk, in aanmerking. De studie is interessant voor mensen die ondernemend zijn, mensgericht, sociaal en zakelijk, communicatief sterk, creatief, maatschappelijk betrokken, dienstverlenend en resultaatgericht. Het gaat om professionals die op de hoogte zijn van en inzicht hebben in de mogelijkheden op het gebied van individuele wensen en behoeften van de oudere mens op het terrein van arbeid, welzijn, maatschappelijke participatie, vrijetijdsbesteding, wonen, woonomgeving en zorg. Iemand die de oudere kan ondersteunen en adviseren. De wensen en behoeftes van de oudere mens kan vertalen in praktische zaken en die daartoe acties onderneemt. Het gaat dus om een ondernemer of innovator. Ook vragen de ontwikkelingen om een ander beleid van overheid en organisaties. Hierbij is kennis van het terrein van de oudere mens onontbeerlijk. Het vraagt om een professional die ontwikkelingen op het gebied van de oudere mens kan vertalen in praktisch beleid en iemand die (beleids)adviezen kan geven.

Volgens de interviews, het Hobéon-onderzoek en de klankbordvergaderingen kunnen toegepast gerontologen terecht in functies als beleidsmedewerker Wonen, Welzijn en Zorg met als aandachtsgebied ouderen (overheid, gemeente), case manager voor ouderen met bijvoorbeeld dementie, specialist (expert) in diverse zorggebieden (zorginstellingen, thuiszorg, ketenzorg), projectleider (onder andere in multidimensionale organisaties), adviseur/consultant op diverse gebieden (bij zorgverzekeraars, zorginstellingen, woningbouwverenigingen, gemeenten, belangenorganisaties voor ouderen, personeelsafdelingen, organisaties op gebied van toerisme en vrijetijdsbesteding, industrie, technologie en stafmedewerker Kwaliteitszorg wonen, welzijn en zorg bij overheid of instelling.

Wat moet de opleiding gaan brengen wat er nu nog niet is?
De opleiding Toegepaste Gerontologie moet een integrale benadering bieden van het vraagstuk ouderen in relatie tot arbeid, wonen, welzijn en zorg. Verder biedt de opleiding een sterke focus op innovatie, dienstverlening en praktijkgericht onderzoek. Bovendien kent de opleiding een internationale focus.

1. Bron: S.E, kooiker, ‘De consument van geneesmiddelen’ in: A. van den Berg Jeths en G. Peters- Volleberg (ed) Geneesmiddelen en medische hulpmiddelen (Bilthoven2002); Publicatie van Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
2. NIZW Ouder worden we allemaal. Trendstudies en toekomstdebatten over vergrijzing in Nederland (2004)
3. www.minvws.nl/dossiers/ouderen/vergrijzing

Drs. Jan S. Jukema, verpleegkundige en verplegingswetenschapper, is werkzaam aan de Christelijke Hogeschool Windesheim in Zwolle. Afgezien van zijn reguliere onderwijstaken is hij intensief betrokken bij onderwijsinnovatie. Momenteel is hij projectleider van de nieuwe HBO bacheloropleiding Toegepaste Gerontologie. Daarnaast is hij als onderzoeker werkzaam binnen het lectoraat Innoveren in de ouderenzorg. Zijn onderzoeksthema’s zijn familiezorg, besluitvorming in zorgnetwerken en bewarende zorg. Dat laatste thema is tevens het onderwerp van zijn promotie-onderzoek. Dit jaar hoopt hij zijn proefschrift te verdedigen.

Mr. Drs. Lesley van Bruggen, psycholoog, is werkzaam aan de Fontys Hogescholen te Eindhoven. Hij is projectleider van de Bachelor Toegepaste Gerontologie. Hij is verantwoordelijk voor de totstandkoming van de opleiding. In de toekomst zal hij zich bezighouden met de onderzoeks- en innovatiekant van de opleiding.

Windesheim Fontys