Bouw en Uitvoering

Uitwisseling medische gegevens: kan dat niet handiger?

TVB Zorg - Uitwisseling medische gegevens

Om de uitwisseling medische gegevens eenvoudiger te maken, hebben de ziekenhuizen in Groningen, Friesland en Drenthe begin 2014 het initiatief genomen om een gezamenlijke infrastructuur op te zetten. Het eerste doel bestaat in de uitfasering van de cd’s die nu nog worden gebrand en uitgewisseld tussen ziekenhuizen.

Door: ir. Jan Feenstra

Zorgverleners stellen alles in het werk om hun patiënten zo goed mogelijk te behandelen en te genezen. Hierbij baseren ze zich op eigen diagnostiek, maar ook op medische gegevens en onderzoeken van elders. Tot nu toe werden deze patiëntgegevens, zoals bijvoorbeeld röntgenbeelden en onderzoeksrapporten, veelal uitgewisseld op papier, op cd of mondeling per telefoon. De gezamenlijke infrastructuur van de drie ziekenhuizen moet deze uitwisseling van medische gegevens eenvoudiger maken. Er waren al wel kleinschalige uitwisselingstrajecten tussen een aantal ziekenhuizen in Friesland en Groningen, maar tussen het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) en het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) worden radiologieonderzoeken nog op cd gebrand en met de post verstuurd. Deze situatie is niet uniek voor de drie noordelijke provincies. Ook elders in het land worden radiologieonderzoeken nog veelal via cd en verslagen via fax of post uitgewisseld.

Waarom

Het wordt de laatste jaren steeds belangrijker voor zorgverleners om eenvoudig medische gegevens met elkaar te kunnen uitwisselen. Een van de redenen is dat er in de gezondheidszorg meer concentratie en spreiding van zorg plaatsvindt. Niet elk ziekenhuis levert alle zorg, maar ziekenhuizen specialiseren zich. Complexe zorg bijvoorbeeld vind je alleen nog in universitaire ziekenhuizen. De verwachting is dat door deze specialisatie de kwaliteit van de zorg omhoog gaat en de totale kosten dalen. Bovendien lijkt er een tendens te zijn dat eenvoudige zorg, die nu in ziekenhuizen plaatsvindt, verschuift richting de huisarts. Wat de precieze veranderingen zullen zijn, is nog niet volledig duidelijk. Wel weten we dat deze veranderingen alleen slagen als medische patiëntgegevens eenvoudig uitgewisseld kunnen worden tussen zorgverleners.

Voorbereiding

Aangezien de deelnemende ziekenhuizen niet voor elk uitwisselingsvraagstuk opnieuw een infrastructuur op wilden zetten, hebben het MCL, het UMCG en het Martini Ziekenhuis Groningen begin 2012 het initiatief genomen om te onderzoeken of er mogelijkheden waren voor een regionale infrastructuur. Hiervoor is opdracht gegeven aan Stichting GERRIT om te onderzoeken wat er op organisatorisch gebied nodig was en hoe uiteindelijk de infrastructuur tot stand moest worden gebracht. Deze opdracht heeft in maart 2013 geleid tot een beleidsrapport waarin beschreven wordt hoe tot een infrastructuur voor Noord-Nederland te komen met de IHE-XDS standaard als onderliggende techniek. Hierover later meer. Het belangrijkste doel van dit project is dat specialisten bij volledige realisatie alle relevante gegevens over hun patiënten met een druk op de knop bij andere ziekenhuizen kunnen ophalen. Met name het goed vastleggen van de patiënttoestemming en het voldoen aan wet- en regelgeving zijn hierbij belangrijke onderwerpen.

Looptijd

De visie voor een regionale IT-infrastructuur voor Noord Nederland is eind 2013 onderschreven door de betrokken ziekenhuizen, zo’n dertien in totaal, en heeft geleid tot het aangaan van een contract met GERRIT voor in eerste instantie de komende vijf jaar. GERRIT is op basis hiervan een contract aangegaan met een softwareleverancier die de IHE-XDS standaard ondersteunt. Vervolgens is er begin 2014 een kick-off geweest waarbij de deelnemende ziekenhuizen hebben afgesproken om de huidige infrastructuur breder te gaan gebruiken en verder op te bouwen en uit te breiden. De werkwijze rond het digitaal beschikbaar stellen van beelden of andere informatie, inclusief het verkrijgen van de benodigde patiënttoestemming, zal samen met patiëntenvertegenwoordiging, zoals Zorgbelang Fryslân en Zorgbelang Groningen, worden uitgewerkt. In alle gevallen geldt dat gegevens pas worden uitgewisseld als de patiënt toestemming heeft gegeven en pas worden ingekeken als er een behandelrelatie is tussen de specialist en de desbetreffende patiënt.

Betrokken partijen

Het project wordt uitgevoerd onder regie van Stichting GERRIT. GERRIT is een regionale samenwerkingsorganisatie (RSO) en het samenwerkingsverband van en voor zorgverleners op het gebied van ICT en informatie-uitwisseling in Noord-Nederland.
Vanaf de eerste opdracht om de mogelijkheden tot een regionale infrastructuur te onderzoeken tot de uiteindelijke uitvoer is er veel overleg geweest met alle deelnemende partijen. Dit had tot doel om de knelpunten en wensen in kaart te brengen, maar vooral om draagvlak te creëren voor een later stadium waarin het IT-systeem geïmplementeerd ging worden. In het begin is hoofdzakelijk met betrokkenen binnen het Medisch Centrum Leeuwarden, het Universitair Medisch Centrum Groningen en het Martini Ziekenhuis Groningen gesproken. Hier vond ook de eerste inventarisatie plaats. Er is gesproken met IT-managers en medewerkers, maar ook met daadwerkelijk beoogde gebruikers, zoals administratief medewerkers op het secretariaat, applicatiebeheerders van huidige IT-systemen en medisch specialisten zoals cardiologen en radiologen. Verder is overleg gevoerd met meerdere leveranciers van binnen de ziekenhuizen aanwezige radiologiesystemen om aan te sluiten bij de IHE-XDS standaard, en is er gekeken naar meerdere leveranciers van de IHE-XDS software.

Nadat het beleidsrapport was opgesteld, is dit gepresenteerd aan de IT-managers van alle deelnemende ziekenhuizen in de regio, met het verzoek om een principeakkoord voor de plannen inclusief een financiële component. De ziekenhuizen die hiervoor benaderd zijn, zijn het Antonius Ziekenhuis in Sneek en Emmeloord, NijSmellinghe Ziekenhuis in Drachten, Tjongerschans in Heerenveen, Wilhelmina Ziekenhuis in Assen, Ommelander Ziekenhuis Groep( Delfzijl en Winschoten), Zorggroep Leveste Middenveld (Hoogeveen en Emmen), Refaja ziekenhuis in Stadskanaal. Voor de daadwerkelijke implementatie wordt zoals eerder genoemd samengewerkt met de leveranciers van radiologiesystemen en de gekozen IHE-XDS leverancier. Het gaat om E.novation als distributeur van de software van de firma Forcare.

Connectie met IHE

Voor het opzetten van de regionale IT-infrastructuur wordt gewerkt met de IHE-XDS standaard. IHE is een wereldwijde organisatie en staat voor ‘Integrating The Healthcare Enterprise’. Het is een initiatief van zorgprofessionals en leveranciers om standaarden te definiëren over de manier waarop IT-systemen medische gegevens met elkaar kunnen delen. IHE promoot het gecoördineerd gebruik van gevestigde IT-standaarden om de patiëntenzorg te optimaliseren. Het doel is dat systemen, ontwikkeld overeenkomstig IHE, beter met elkaar communiceren en eenvoudiger te implementeren zijn. Zo wordt het mogelijk voor zorgverleners om informatie effectiever te gebruiken.

De afkorting XDS staat voor Cross-Enterprise Document Sharing. XDS maakt het mogelijk om medische gegevens van patiënten te registreren, te distribueren en toegankelijk te maken tussen verschillende zorginstellingen. Medische gegevens worden verstrekt door bestaande broninformatiesystemen, zoals het ziekenhuis informatiesysteem (ZIS), het laboratoriumsysteem, het radiologie informatiesysteem (RIS), de beeldopslag (PACS) of elk ander afdelingssysteem, waarvoor de behoefte bestaat om patiëntinformatie te delen of te verzamelen. Met de IHE-XDS standaard zijn deze systemen te ontsluiten en met elkaar te verbinden. Voorbeelden van documenten zijn radiologieverslagen, laboratoriumuitslagen, beelden (radiologie, cardiologie), ECG’s, en medische samenvattingen zoals verwijsbrieven. Een belangrijk aspect van de IHE profielen is dat deze doorontwikkeld worden en dat er nieuwe standaarden bij komen. Het IHE-XDW profiel is zo’n recent ontwikkelde standaard. XDW staat voor Cross-Enterprise Document Workflow. Hiermee kan een verwijzing door een aanvragend arts van een patiënt naar een ander ziekenhuis voor een consult van een specialist digitaal ondersteund worden.

Realisatie en voordelen

Het regionale IT-netwerk is ondertussen operationeel, maar wordt nog op beperkte schaal gebruikt. Op dit moment wordt de infrastructuur alléén gebruikt bij een daadwerkelijke doorverwijzing van een patiënt naar een ander specifiek ziekenhuis, en dan alleen op een aantal afdelingen. Dit betreft met name het aanleveren van cardiologie- en echo-onderzoeken aan de hartcentra in Leeuwarden en Groningen.

De komende jaren wordt een fasering gevolgd, waarbij voor de eerste fase (dit jaar) het hoofddoel is om de uitwisseling van beelden tussen de ziekenhuizen in de regio en daarbuiten via de IHE-XDS standaard te laten plaatsvinden (zie figuur fasering XDS). De grootste voordelen hierbij zijn het tijdsaspect en de betrouwbaarheid. Door het gebruik van digitale uitwisseling voor cardio-logiepatiënten van een perifeer ziekenhuis naar een hartcentrum, zijn er door een betere planning en voorbereiding per patiënt minder ligdagen nodig. Het digitaal uitwisselen is verder betrouwbaarder aangezien er geen cd’s kunnen kwijtraken op een afdeling, tijdens het vervoer tussen ziekenhuizen of door de patiënt zelf.

In de tweede fase worden behalve beelden ook verslagen en overige medische gegevens uitgewisseld. Voor het uitwisselen van gegevens tussen ziekenhuizen is nu een papierstroom ingericht die via de post, fax of mail naar de verschillende relevante personen wordt gestuurd. Via digitale uitwisseling is er een mogelijkheid om deze papierstroom te verminderen of zelfs helemaal op te heffen, wat de kans op fouten of stoppen van het uitwisselingsproces vermindert.

In de laatste fase verloopt ook de verwijzing van patiënten en het aanvragen van onderzoeken digitaal door middel van de digitale ondersteuning van het aanvraag- en verwijsproces. Bovendien is het plan dat ook andere zorginstellingen aansluiten en er een ontsluiting naar de eerste lijn zal plaatsvinden.