Bouw en Uitvoering

Zorgzaam energieverbruik

Energieverbruik

Zorg snuffelt aan duurzaamheid

Terwijl het in vrijwel alle sectoren gonst van de berichten, maatregelen en ideeën over duurzaamheid, lijkt in de zorgsector een oorverdovende stilte te hangen. Is dat ook echt zo? En hoe kunnen zorginstellingen verantwoord en vooruitstrevend met hun energiegebruik omgaan?

Door: Pieter Smittenaar

Er is nog veel onwetendheid over energiebesparing in de zorg. Dat blijkt uit een onderzoek onder zevenhonderd zorginstellingen. Het merendeel van de onderhoudsverantwoordelijke medewerkers antwoordde op de vraag wat hun zorginstelling doet aan energiebesparing: ‘energiezuinige verlichting’. ‘Hoewel dit een goed streven is, vormt verlichting slechts een fractie van het totale energieverbruik’, aldus de onderzoekers. De grootverbruikers zijn voornamelijk de installaties in de zorginstellingen. Deze nemen zestig tot zeventig procent van de energiebehoefte voor hun rekening.

Tendens

Een ander recent onderzoek (onder facility managers) toont aan dat de aandacht voor energiebesparing blijft toenemen, en wel met zeventien procent. Wel valt er volgens de onderzoekers nog veel winst te boeken door misvattingen over hoge kosten weg te nemen en de bekendheid van bestaande instrumenten en maatregelen te vergroten. Binnen de zorg nam 95 procent van de facility managers de afgelopen drie jaar een of meer energiebesparende maatregelen. De tendens in de zorg kunnen we het best omschrijven als het grote snuffelen dat is begonnen. Hoe dat snuffelen er in de praktijk uitziet en waartoe het kan leiden, vragen we aan Joris Reus en José Braakman van ZON Energie Groep in Obdam (zie kader).

Gat tussen beslissers en uitvoerders

Projectontwikkelaar Joris Reus heeft wel een verklaring voor het feit dat de zorg vooralsnog de kat uit de (duurzaamheids)boom kijkt. ‘De zorg in zijn algemeenheid is toch een beetje een terughoudende branche. Een sector waar zekerheid het denken nog steeds beheerst en waarin men nog altijd kiest voor de veilige en traditionele wegen. Bovendien houden echte zorgmensen zich niet zozeer bezig met commerciële zaken. In geen enkele branche is het gat tussen beslissers en uitvoerders zo groot als in de zorg. En dan is er natuurlijk nog het kostenaspect. De meeste zorginstellingen hebben het ondanks (of dankzij) de invoering van het marktmechanisme niet breed. Bestuurders draaien nog steeds elk dubbeltje om voordat ze een omvangrijke investering doen.’ Kortom, er zijn voldoende redenen vindbaar waarom de zorg niet voorop loopt in het ontplooien van initiatieven op energiegebied.

Centraal ketelhuis

Gelukkig is dit maar één kant van het verhaal. Het glas is wat Reus betreft dan ook niet half leeg maar half vol. ‘Wij kennen een paar prachtige voorbeelden van duurzaamheidsprojecten in de zorg. Zo bouwden we in Middelburg samen met Woonzorg Nederland 56 appartementen voor senioren. Woonzorg is verantwoordelijk voor het bouwtechnische deel, ZON ontwierp en investeerde in de duurzame energie installatie. Deze voorziet in duurzame energie voor waterverwarming, ruimteverwarming en ruimtekoeling, aangevuld met HR-ketels. Aan de bronnen wordt warmte (en in de zomer koude) onttrokken in het centrale ketelhuis vanwaar het wordt gedistribueerd naar meterkasten van de woningen. Hier vindt ook de registratie plaats van de gebruikte energie voor de afrekening. De facturatie en overige dienstverlening verloopt ook allemaal via ons. Wij zijn dus niet alleen ontwikkelaar, maar ook investeerder en exploitant. Dat is voor zorginstellingen een geruststellende gedachte.’

Warmte en koude tot aan de voordeur

Maar er is meer. José Braakman, verantwoordelijk voor financiën en interne zaken, vertelt: ‘Verspreid over het terrein van het complex in Middelburg zijn twaalf boringen uitgevoerd van 120 meter diep. Via warmtepompen wordt hiermee warmte aan de grond onttrokken die voorziet in tachtig procent van de totale energiebehoefte voor verwarming van de drie gebouwen. In de zomer wordt de energie van het opgepompte water gebruikt om het gebouw te koelen. Wij leveren dus warmte en koude tot aan de voordeur. Het wordt binnengebracht met Beton Kern Activering, een innovatief klimaatsysteem met flexibele buizen in het hart van betonvloeren. We doen onze naam bovendien eer aan met zonnecollectoren op het dak. De verzamelde zonnewarmte wordt opgeslagen in een buffervat en verspreid naar de appartementen door een separaat warmtapwaternet. Bij te weinig zonnewarmte worden cv-ketels met hoog rendement ingeschakeld. De collectoren voorzien in vijftig procent van de totale energiebehoefte voor warm tapwater. Bij projecten als deze snijdt het mes aan meerdere kanten tegelijk. Het wooncomfort is van hoge kwaliteit, het energieverbruik wordt drastisch verlaagd en het milieu is de grote winnaar.’

Durghorstplantsoen te Krommenie

Het complex ‘Durghorstplantsoen’ in Krommenie wordt medio maart 2010 opgeleverd. Een project waarbij Parteon Projectontwikkeling en ZON Energie Groep samen een appartementencomplex van 79 zorgappartementen met een bijbehorend atrium hebben gebouwd. Parteon zorgt voor het bouwtechnische deel. De duurzame installatie, bestaande uit een gesloten bron, warmtepompen en zonnecollectoren, is ontwikkeld door en eigendom van ZON Energie Groep. De duurzame installatie zorgt via de vloerverwarming en -koeling voor een comfortabel en gezond binnenklimaat. Dit levert een forse energiebesparing en daardoor een reductie van de CO2-uitstoot.

Na oplevering blijft ZON Energie Groep de prestaties van de duurzame installatie nauw volgen. Enerzijds voor wat betreft de uit te voeren facturering van het energieverbruik, anderzijds om de installatie optimaal te kunnen monitoren en optimaliseren. De binnengekomen gegevens worden gebruikt voor nadere analyses en vormen de basis voor volgende duurzame installaties.

Eerste CO2-neutrale energieconcept in de zorg

In de Wieringermeer (Noord-Holland) realiseert ZON Energie een duurzame energie-installatie voor zorgboerderij Dijkgatshoeve, waar mensen met een beperking met bijbehorende begeleiders komen wonen of werken. De huidige locatie, een traditionele boerderij in de Wieringermeer, wordt herontwikkeld tot een zorgcomplex door het te revitaliseren. In dit project wordt een CO2-neutraal energieconcept toegepast voor de levering van duurzame warmte en koude. Het concept is gebaseerd op biomassa, zonne-energie en aardwarmte en -koude.

De ZON Energie Groep energie staat voor duurzame energieconcepten. Van idee tot realisatie. Het bedrijf heeft als doel initiatieven voor duurzame energie in de gebouwde omgeving haalbaar te maken, en dus ook in de zorg. Dat doen ze door te investeren, ontwikkelen, realiseren en exploiteren. Naast Middelburg heeft ZON in vele andere gemeenten (Breda, Utrecht, Leek, Krommenie, Wieringerwerf) samenwerkingsverbanden met zorginstellingen.