Het bedrag van € 10 miljard aan zorgfraude per jaar heeft geen vastgestelde basis in onafhankelijk landelijk onderzoek. Dat blijkt uit kabinetsantwoorden en verschillende onderzoeken die door Westlanders.nu zijn aangehaald. De omvang van fraude in de Nederlandse zorg is volgens die informatie niet nauwkeurig vastgesteld.
Schatting uit 2024
De discussie over het bedrag kreeg opnieuw brede aandacht op 5 augustus 2024. Follow the Money publiceerde toen een interview met medewerkers van het Openbaar Ministerie (OM), waarin een bedrag van € 10 miljard per jaar werd genoemd. De berekening ging uit van de veronderstelling dat ongeveer 10 procent van de circa € 100 miljard die destijds jaarlijks in de zorg omging, met fraude samenhing.
Die berekening was daarmee een schatting. Het bedrag was niet vastgesteld aan de hand van strafrechtelijke onderzoeken of gecontroleerde declaraties. Een onafhankelijk onderzoek dat aantoont dat in Nederland jaarlijks daadwerkelijk € 10 miljard wordt verduisterd, bestaat niet. Het genoemde bedrag kan daarom niet worden gebruikt als een vastgestelde landelijke omvang van zorgfraude.
Onderzoek naar concrete casussen
Dat er problemen zijn met fraude in de zorg, staat los van de vraag hoe groot het totale bedrag is. De Algemene Rekenkamer onderzocht in april 2022 veertien concrete casussen met sterke fraudesignalen. Het rapport kreeg de titel Een zorgelijk gebrek aan daadkracht en richtte zich op drie terreinen:
- wijkverpleging;
- beschermd en begeleid wonen;
- jeugdzorg.
De Algemene Rekenkamer concludeerde dat overheidsinstanties en andere betrokken organisaties onvoldoende samenwerkten. Signalen werden niet altijd goed onderzocht. Ook leidde een vaststelling van fraude niet in alle gevallen tot het beëindigen van de activiteiten. Het onderzoek onderbouwde daarmee kritiek op de bestrijding van zorgfraude, maar leverde geen bewijs op voor een jaarlijks fraudebedrag van € 10 miljard.
Geen betrouwbare landelijke schatting
Ook ander onderzoek naar de aard en omvang van zorgfraude heeft geen betrouwbare landelijke schatting opgeleverd. Onderzoekers slaagden er niet in een methode te ontwikkelen waarmee de omvang van fraude op een reproduceerbare manier kon worden vastgesteld. Daarmee ontbreekt een landelijke meetmethode om het vaak genoemde bedrag te verifiëren.
De beschikbare onderzoeken maken volgens de aangehaalde kabinetsantwoorden wel onderscheid tussen twee vaststellingen. Enerzijds zijn er concrete zaken en signalen die wijzen op fraude in verschillende onderdelen van de zorg. Anderzijds kan daaruit geen totaalbedrag voor alle zorgfraude in Nederland worden afgeleid. Het bedrag van € 10 miljard blijft daardoor een aanname die voortkomt uit een percentage van de totale zorguitgaven, en geen uitkomst van een controle op declaraties of van strafrechtelijke onderzoeken.
De Algemene Rekenkamer bracht met haar casusonderzoek vooral tekortkomingen in samenwerking, onderzoek en opvolging in beeld. De omvang van de zorgfraude zelf is daarmee niet vastgesteld.