Geneesmiddelentekorten zijn niet langer uitsluitend tijdelijke verstoringen, maar vormen een terugkerend probleem in de dagelijkse zorgpraktijk. Een recent promotieonderzoek laat zien dat een effectieve aanpak samenwerking vraagt tussen de verschillende partijen die betrokken zijn bij productie, distributie, toezicht en patiëntenzorg.
De studie onderzocht drie onderdelen van het tekortenvraagstuk: de manier waarop tekorten worden vastgesteld, de kwetsbaarheid van farmaceutische toeleveringsketens en de gevolgen voor patiënten. Volgens de onderzoekers is vooral tijdige en betrouwbare informatie nodig om zorgverleners en toezichthouders in staat te stellen tekorten vroeg te signaleren en de gevolgen ervan te beperken.
Informatiebronnen combineren
Voor het toezicht zijn gegevens uit verschillende bronnen van belang. Het onderzoek wijst erop dat informatie van zorgverleners en informatie voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) samen een vollediger beeld geven dan afzonderlijke meldingen. Daarmee ontstaat meer inzicht in de omvang en de ontwikkeling van een tekort.
De onderzoekers stellen daarnaast dat tekorten niet alleen per afzonderlijk geneesmiddel moeten worden beoordeeld. Problemen in de productie of levering kunnen ook andere producten met dezelfde werkzame stof raken. Daardoor kan een tekort zich door de markt heen verspreiden. Een beoordeling op het niveau van de werkzame stof en de markt kan die samenhang beter zichtbaar maken.
Internationale ketens blijven kwetsbaar
De belangrijkste kwetsbaarheden liggen volgens het onderzoek in de internationale productieketens. Productie- en kwaliteitsproblemen kunnen gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van geneesmiddelen in de zorg. Een analyse van tien veelgebruikte generieke geneesmiddelen bevestigde daarbij niet de veronderstelling dat Europese productie of meerdere leveranciers automatisch tot minder tekorten leidt.
- tekorten hangen samen met productie- en kwaliteitsproblemen in internationale ketens;
- informatie van zorgverleners, IGJ en CBG kan samen een vollediger beeld geven;
- de beoordeling moet ook rekening houden met de werkzame stof en de markt;
- de gevolgen voor patiënten verschillen per tekort en per beschikbaar alternatief.
Gevolgen verschillen per patiënt
Het aantal geneesmiddelen dat niet beschikbaar is, zegt volgens de studie niet genoeg over de gevolgen voor patiënten. Die gevolgen hangen mede af van de vraag of een vergelijkbaar alternatief voorhanden is. Een tekort heeft een andere uitwerking wanneer een patiënt kan overstappen op een gelijkwaardig middel dan wanneer een aangepaste of andere behandeling nodig is.
Om die verschillen systematischer te kunnen beoordelen, ontwikkelden de onderzoekers een raamwerk voor de impact op patiënten. Daarmee wordt niet alleen gekeken naar de beschikbaarheid van een product, maar ook naar de gevolgen van de alternatieven die in een concrete situatie beschikbaar zijn.
Het onderzoek pleit daarmee voor een systeembrede benadering van geneesmiddelentekorten. De beschikbaarheid van een middel, de inrichting van de toeleveringsketen, de informatiepositie van toezichthouders en de gevolgen voor patiënten maken volgens de studie deel uit van hetzelfde vraagstuk.
