Schommelingen in negatieve emoties kunnen mogelijk helpen herkennen welke mensen met kanker behoefte hebben aan psychologische ondersteuning. Dat blijkt uit een observationeel onderzoek van Elise Doppenberg-Smit van Amsterdam UMC onder patiënten die werden behandeld voor kanker. De resultaten bieden aanknopingspunten voor de psycho-oncologie, maar zijn nog niet vertaald naar een bruikbare screeningstest.
Niet alleen de ernst van klachten telt
Angst, verdriet en zorgen na een kankerdiagnose wijzen niet automatisch op een psychisch probleem. Zulke emoties kunnen onderdeel zijn van de manier waarop patiënten met hun ziekte omgaan. Professionele psychische zorg kan aan de orde zijn wanneer emotionele reacties het dagelijks functioneren of het omgaan met kanker belemmeren. Deze reacties worden in het onderzoek aangeduid als maladaptieve emoties.
Bestaande screeningsinstrumenten kijken vooral naar de intensiteit van psychische klachten. De onderzoekers onderzochten daarom ook of het verloop van emoties aanvullende informatie oplevert. Daarbij keken zij onder meer naar de spreiding van emoties rond het persoonlijke gemiddelde, de omvang van veranderingen tussen opeenvolgende meetmomenten en de mate waarin een emotie blijft doorwerken.
- Het onderzoek vond plaats in zes Nederlandse ziekenhuizen.
- De deelnemers beantwoordden gedurende veertien dagen vijfmaal per dag vragen op hun mobiele telefoon.
- Er werden acht negatieve gevoelens gemeten, waaronder angst, somberheid, prikkelbaarheid en piekeren.
Metingen dicht op het moment zelf
De studie liep van augustus 2021 tot en met april 2024. Deelnemers waren volwassenen met een solide tumor, met of zonder uitzaaiingen. Zij waren drie tot zeven maanden eerder gestart met (neo)adjuvante of eerstelijns chemotherapie of immunotherapie. Voor deelname gold onder meer een levensverwachting van meer dan drie maanden.
De onderzoekers gebruikten ecological momentary assessment. Met deze methode beantwoorden deelnemers vragen op het moment waarop ervaringen zich voordoen of kort daarna. De acht negatieve gevoelens kregen een score van 1 tot 7. Van de 134 geïncludeerde patiënten leverden 132 patiënten gegevens voor de analyse, zo staat in de onderzoeksbeschrijving.
Aanknopingspunt voor psycho-oncologie
Bij patiënten met sterker wisselende negatieve emoties kwamen ook meer ontregelende emotionele klachten voor. Daarmee wijst het onderzoek op een mogelijke aanvullende signaleringswaarde van emotionele dynamiek naast de hoogte van een klachtenscore. Het onderzoek toont echter niet aan dat wisselende emoties op zichzelf een psychische stoornis betekenen of dat zij als zelfstandige test kunnen worden gebruikt.
De onderzoekers benadrukken dat de bevindingen nog geen direct toepasbare screeningstest opleveren. Ook waren bepaalde groepen uitgesloten, waaronder patiënten met hersentumoren of hersenmetastasen, ernstige cognitieve beperkingen of onvoldoende vaardigheid met een mobiele telefoon. De resultaten zijn gepubliceerd in Supportive Care in Cancer.
