De toegang tot de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) begint voor sommige patiënten al met vertraging voordat zij op een wachtlijst staan. Bij ruim één op de vijf patiënten zijn meer dan twee verwijzingen nodig voordat zij bij passende GGZ terechtkomen. In uitzonderlijke gevallen waren meer dan twintig verwijzingen nodig. Dat blijkt uit een analyse van promotieonderzoeker Iris Boonstra van het LUMC.
Verwijzingen stapelen zich op
De analyse laat zien dat huisartsen voor patiënten die GGZ nodig hebben vaker meerdere verwijzingen moeten doen dan voor patiënten die naar andere medische specialismen worden verwezen. Het gaat daarbij om het traject nadat een huisarts iemand naar de GGZ heeft verwezen. Een volgende verwijzing volgde soms al snel op de eerste, waarna opnieuw gezocht moest worden naar passende hulp.
De formele wachttijd bij een GGZ-aanbieder geeft daarmee niet altijd het volledige beeld van de tijd die verstrijkt voordat iemand op de juiste plek terechtkomt. Ook het traject bij de huisarts of praktijkondersteuner telt mee, stelt Boonstra.
“De lange wachttijden in de ggz zijn een bekend en zichtbaar probleem. Maar voordat mensen daar terechtkunnen, gaat er vaak al een heel traject aan vooraf, bijvoorbeeld bij de huisarts of de praktijkondersteuner. Daardoor kan de totale wachttijd in werkelijkheid nog veel langer zijn geweest.”
Gegevens uit meerdere zorgorganisaties
Voor het onderzoek zijn gegevens gebruikt uit ELAN, een regionaal datanetwerk waarin informatie uit verschillende delen van de zorg veilig en geanonimiseerd beschikbaar is voor onderzoek. In het netwerk zijn gegevens opgenomen van huisartsen, ziekenhuizen en andere zorgorganisaties uit de regio Den Haag, Leiden en Zoetermeer.
Door de gegevens aan elkaar te koppelen konden zorgtrajecten over een langere periode worden gevolgd. Dat maakt patronen zichtbaar die afzonderlijke organisaties volgens de onderzoekers niet altijd kunnen zien. Een huisarts beschikt over informatie over de verwijzing, terwijl een GGZ-instelling kan registreren wie uiteindelijk in behandeling komt. De combinatie van die gegevens geeft zicht op het volledige verloop tussen de eerste verwijzing en de start van passende GGZ.
Onderzoek brengt verborgen wachttijd in beeld
Boonstra onderzocht onder meer hoe snel na een eerste verwijzing een nieuwe verwijzing volgde, hoe vaak dat gebeurde en bij welke patiënten meerdere verwijzingen voorkwamen. De uitkomsten wijzen erop dat de toegankelijkheid van GGZ niet alleen wordt bepaald door de wachtrij bij de aanbieder, maar ook door het vinden van een instelling of behandeling die aansluit op de hulpvraag.
- Ruim één op de vijf patiënten had meer dan twee verwijzingen nodig.
- In de meest extreme gevallen waren meer dan twintig verwijzingen nodig.
- De gegevens kwamen uit het regionale netwerk ELAN, met informatie van meerdere zorgorganisaties.
De bevindingen maken een deel van de vertraging zichtbaar dat niet in de gebruikelijke GGZ-wachttijd terugkomt. Het onderzoek richtte zich op patiënten die na verwijzing door de huisarts GGZ nodig hadden en volgde hun verwijzingen binnen de beschikbare regionale gegevens.