De ondersteuning van mantelzorgers sluit volgens nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) nog vaak onvoldoende aan op de dagelijkse praktijk. Vooral mensen die langdurig en intensief voor een naaste zorgen, lopen vast in de combinatie van zorg, werk, gezin en sociale contacten. Het SCP pleit daarom voor een omslag naar ondersteuning die beter aansluit op het leven van deze mantelzorgers.
Grote groep met zware zorgtaken
Nederland telt ruim 5,5 miljoen mantelzorgers. Bijna 3 miljoen van hen hebben een grote zorgtaak. Het SCP onderscheidt daarbij intensieve helpers, die meer dan acht uur per week fysieke of praktische hulp bieden, en centrale verzorgers. Die laatste groep draagt vooral de voortdurende organisatie van de zorg en de afhandeling van regelgeving rond een naaste.
| Groep | Aandeel dat zich ernstig belast voelt |
|---|---|
| Intensieve helpers | 28 procent |
| Centrale verzorgers | 19 procent |
| Alle mantelzorgers gemiddeld | 11 procent |
De belasting raakt volgens het onderzoek in het bijzonder de combinatie van mantelzorg en betaald werk. Dat vormt een knelpunt voor meer dan de helft van de intensieve helpers en voor 40 procent van de centrale verzorgers. Mantelzorgers verminderen hun arbeidsuren, nemen vakantiedagen op of stoppen met werken. Ook passen zij hun woonsituatie aan en leveren zij in op sociale contacten.
Persoonsgebonden budget brengt regie en lasten
Het persoonsgebonden budget (pgb) komt in het onderzoek naar voren als voorbeeld van de spanning in het ondersteuningsstelsel. Een pgb geeft zorgvragers regie en maakt het mogelijk mantelzorgers voor hun inzet te vergoeden. Daar staan volgens het SCP een zware administratieve belasting, frauderisico’s en onduidelijke grenzen tussen familie en betaald werk tegenover.
Het volledig schrappen van het pgb en het onderbrengen van alle ondersteuning in reguliere thuiszorg wordt in het onderzoek evenmin als oplossing gezien. Volgens de analyse zou dat de al zwaar belaste thuiszorg direct onder druk zetten, de overheidskosten verhogen en maatwerk beperken. Beleidskeuzes over bijvoorbeeld vaste tarieven of een inkomensafhankelijke toetsing verplaatsen het probleem volgens het SCP telkens naar een ander onderdeel van het stelsel.
Aansluiting op dagelijks leven
De cijfers over ernstige belasting verschillen duidelijk tussen de groepen mantelzorgers. Bij intensieve helpers gaat het om 28 procent, tegenover 19 procent bij centrale verzorgers en 11 procent gemiddeld. Daarmee legt het onderzoek de nadruk op ondersteuning die rekening houdt met de combinatie van zorgtaken, werk, inkomen, wonen en sociale contacten, in plaats van op één afzonderlijke voorziening.
