De geestelijke gezondheidszorg moet niet uitsluitend uitgaan van diagnoses, maar ook kijken naar de persoonlijke omstandigheden en levensloop van mensen. Dat stelt Vikram Patel, hoogleraar Global Health and Social Medicine aan Harvard Medical School. Na zijn lezing tijdens de 32e Anatomische Les in het Concertgebouw lichtte hij zijn visie toe aan Amsterdam UMC.
Levensverhaal naast diagnose
Patel verzet zich niet tegen het bestaande diagnosesysteem, maar vindt dat dit moet worden aangevuld met een bredere manier van kijken. Psychische gezondheid wordt volgens hem gevormd door meerdere factoren: genetische aanleg, ervaringen in de vroege jeugd en gebeurtenissen in het huidige leven. Een classificatie laat volgens de psychiater vooral zien wat een behandelaar op een bepaald moment waarneemt.
“Als we iemands mentale gezondheid willen begrijpen, moeten we niet alleen naar een diagnose of etiket kijken, maar vooral naar het levensverhaal van die persoon.” — Vikram Patel, geciteerd door Amsterdam UMC
In zijn lezing, met de titel Reimagining Mental Health: Back to the Future, pleit Patel voor een combinatie van het huidige diagnostische kader met oudere tradities uit de psychologie en psychiatrie. In die tradities stonden de mens en diens verhaal volgens hem centraler. Zijn uitgangspunt is dat mentale gezondheid niet los kan worden gezien van iemands bestaan en omstandigheden.
Ondersteuning dichter bij huis
Patel werkt daarnaast al jaren aan zogenoemde task-sharing. Daarbij worden niet-gespecialiseerde hulpverleners en ervaringsdeskundigen opgeleid om psychologische ondersteuning te bieden op plaatsen waar weinig gespecialiseerde zorg beschikbaar is. Zijn werk verbindt wetenschappelijk onderzoek met aandacht voor de persoon achter de patiënt.
- De benadering richt zich niet alleen op een diagnose, maar ook op iemands levensverhaal.
- Genen, ervaringen in de vroege jeugd en actuele omstandigheden worden als samenhangende factoren beschouwd.
- Niet-gespecialiseerde hulpverleners en ervaringsdeskundigen kunnen volgens Patel worden ingezet voor psychologische ondersteuning waar professionele zorg schaars is.
Breder debat over mentale gezondheid
De aanleiding voor Patels lezing is de ontwikkeling dat psychische problemen wereldwijd toenemen, ondanks grote investeringen in onderzoek en zorg. In het gesprek met Amsterdam UMC verbindt hij die ontwikkeling aan de manier waarop mentale gezondheid wordt begrepen en georganiseerd. Hij benadrukt daarbij dat psychische problemen niet alleen als afzonderlijke ziekten moeten worden benaderd.
De visie van Patel sluit aan bij een model waarin ondersteuning niet uitsluitend binnen gespecialiseerde instellingen plaatsvindt. Door ook de leefomgeving, ervaringen en sociale context mee te nemen, verschuift het perspectief van alleen de aandoening naar de volledige persoon. Amsterdam UMC presenteert Patel als een invloedrijke stem in het debat over de toekomst van de geestelijke gezondheidszorg.