Het kabinet wil het toezicht op ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) aanscherpen. Onderdeel daarvan is een vergunningplicht voor Wmo-aanbieders. Daarnaast moet de positie van gemeentelijke toezichthouders wettelijk worden versterkt. Minister Sterk heeft de Tweede Kamer in een Kamerbrief geïnformeerd over de voortgang.
Aanleiding ligt bij verschillen tussen gemeenten
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op zowel de kwaliteit van Wmo-ondersteuning als de rechtmatige besteding van publiek geld. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vindt dat dit toezicht al langere tijd onvoldoende is ontwikkeld. Volgens de inspectie bestaan er grote verschillen tussen gemeenten. Ook in de rapportage over 2025 stelt de IGJ dat verbetering nodig blijft.
De inspectie vraagt onder meer om een onafhankelijkere positie van toezichthouders, meer openheid over onderzoeksresultaten en nauwere samenwerking tussen gemeenten. Het kabinet wil deze punten opnemen in wetgeving. Een wetsvoorstel is ambtelijk voorbereid. Het voorstel moet duidelijkere eisen stellen aan de inrichting en transparantie van het gemeentelijke toezicht en de onafhankelijkheid van toezichthouders beter waarborgen.
Internetconsultatie voorzien voor tweede kwartaal 2027
Minister Sterk wil het wetsvoorstel in het tweede kwartaal van 2027 in internetconsultatie brengen. Daarmee is de vergunningplicht onderdeel van de aangekondigde aanpak; de wetswijziging bevindt zich nog in de voorbereidende fase. De Kamerbrief kondigt geen datum aan waarop de vergunningplicht daadwerkelijk van kracht wordt.
Gemeenten hoeven volgens de minister niet te wachten op nieuwe wetgeving om het toezicht te verbeteren. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ondersteunt gemeenten daarbij. Een stimuleringsprogramma loopt eind 2026 af en bevat onder meer handreikingen, beleidskaders en bijeenkomsten voor onderlinge uitwisseling.
- Vergunningplicht: Wmo-aanbieders krijgen volgens de kabinetsplannen met een vergunningstelsel te maken.
- Toezicht: de onafhankelijkheid, organisatie en transparantie van gemeentelijke toezichthouders worden in wetgeving uitgewerkt.
- Planning: internetconsultatie van het wetsvoorstel staat gepland voor het tweede kwartaal van 2027.
Vervolg op ondersteuning van gemeenten
Het ministerie overlegt met de VNG over een vervolg op het stimuleringsprogramma. Een mogelijke financieringsbron is het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Daarmee is nog geen vervolgprogramma vastgesteld; de gesprekken daarover lopen.
De IGJ stopt intussen met haar jaarlijkse onderzoek naar de uitvoering van het Wmo-toezicht. De inspectie maakt vanwege bezuinigingen en personeelskrimp scherpe keuzes en beschouwt zichzelf niet langer als de aangewezen partij voor deze jaarlijkse onderzoeken. De aangekondigde wettelijke versterking van het gemeentelijke toezicht loopt daardoor vooruit op een verandering in de manier waarop de landelijke inspectie de uitvoering volgt.